OBJAŠNJENJE BALKANSKE APATRIDIJE
1-min

Nema papira, nema prava

Većina ljudi živi na jednom mjestu: imaju kuću ili stan, možda čak i baštu. Oni sa pokretnim životnim stilom se ne uklapaju, pa se na njih gleda sa sumnjom i neprijateljstvom. To važi za Rome u Evropi, iako su mnogi naseljeni generacijama. Romski narod već dugo ima sličan nivo mobilnosti, kao i kulture koje ga okružuju. Ideja da su lutalice je ustoličen mit, pa u saradnji sa siromaštvom i nedostatkom dokumenata čine začarani krug koji prelazi sa generacije na generaciju.

Na romskom jeziku ,,Rom” znači „čovjek“. Izraz „Romi“ se koristi kao krovni izraz za pokrivanje niza evropskih grupa i podgrupa. Lingvistička istraživanja pokazuju da su Romi porijeklom iz Indije, a da su u Evropu stigli tokom srednjeg vijeka. Sa procijenjenih 10–12 miliona ljudi, Romi su daleko najveća etnička manjina u Evropi. Uprkos tome i dalje imaju poteškoća u podnošenju zahtjeva za boravišnu dozvolu ili državljanstvo. Većinska društva su ih uvijek odbijala. Represivne mjere kretale su se od prisilne asimilacije i ograničavanja prava, pa sve do progona – što je kulminiralo genocidom nacista u Drugom svjetskom ratu, u kojem je ubijeno oko 500.000 Roma.

Još uvijek se oslovljavaju sa ,,Cigani”, čime im se pripisuju karakteristike koje ih stigmatizuju kao lica koja odstupaju od društvenih normi. Rasizam protiv Roma, poznat kao „anticiganizam“, ispoljava se u obliku nasilja, govora mržnje, iskorišćavanja i strukturne diskriminacije. Poput antisemitizma, zasnovan je na ideologiji rasne superiornosti, obliku dehumanizacije i institucionalnom rasizmu, koji predstavlja njegovanu diskriminaciju tokom istorije.

Ovo je osobito slučaj na Balkanu, u kojem živi veliki procenat evropskih Roma. Nestankom socijalističkih vlada Istočne i Jugoistočne Evrope, situacija Roma, koja je već bila teška, dramatično se pogoršala. U socijalizmu, Romi su bili izloženi uništavanju neformalnih naselja, preseljavanju i protjerivanju. Normalizacija nacionalističkih i rasističkih ideologija dovela je do veće diskriminacije na tržištu rada, obrazovanju i zdravstvenim sistemima. Siromaštvo i nedostatak dokumentacije primorava više od polovine Roma da žive u odvojenim naseljima i trpe nehumane uslove. Zbog čestog seljenja Roma u nekadašnjoj Jugoslaviji, nijesu se nalazili u matičnim knjigama ili evidencijama prebivališta. Kada se Jugoslavija raspala na svoje sastavne djelove, mnogi su izgubili državljanstvo. Isto se dogodilo i Romima koji žive u zapadnoj Evropi: postali su de facto apatridi i još uvijek imaju problema sa statusom boravka ili prilikom podnošenja zahtjeva za novo državljanstvo. Djelimičan razlog toga leži i u činjenici da vlasti ne pružaju pomoć u pribavljanju potrebnih dokumenata.

Većina ljudi živi na jednom mjestu: imaju kuću ili stan, možda čak i baštu. Oni sa pokretnim životnim stilom se ne uklapaju, pa se na njih gleda sa sumnjom i neprijateljstvom. To važi za Rome u Evropi, iako su mnogi naseljeni generacijama. Romski narod već dugo imaju sličan nivo mobilnosti, kao i kulture koje ih okružuju. Ideja da su lutalice je ustoličen mit, pa u saradnji sa siromaštvom i nedostatkom dokumenata čine začarani krug koji prelazi sa generacije na generaciju.

Jugoslovenski Romi su naročito bili osjetljivi na socijalna previranja i ratove unutar regiona. Oni koji su mogli da pobjegnu iz rata u Bosni (1992–95) su izgubili svoje domove i državljanstvo. Romski narod je iznova bio kolateralna žrtva tokom oružanih sukoba na Kosovu (1998–99). Više od 100.000 Egipćana, Roma i Aškalija je bilo primorano da pobjegne. Oko 50.000 je zatražilo azil u Evropskoj uniji, ali su u Njemačkoj, na primjer, dobili samo status „tolerisanog“. Nekoliko godina nakon rata, Njemačka i druge evropske zemlje pregovarale su o sporazumima o repatrijaciji sa balkanskim državama, kako bi ljude bez statusa stalnog boravka u Evropskoj uniji vratili u zemlje porekla. Kao rezultat, nekoliko desetina hiljada Roma je deportovano u Srbiju, Kosovo i Sjevernu Makedoniju. Većina je pokušala da se vrati u Njemačku i ponovo zatraži azil. To je bilo moguće do 2014. i 2015. godine, kada su Njemačka i druge zemlje Evropske unije dodale balkanske države na listu sigurnih zemalja porekla. Prema izbjegličkim organizacijama, uvođenje ove liste „sigurnih zemalja“ dovelo je do erozije pravne zaštite tražilaca azila. Romima je ovo praktično onemogućilo da dobiju azil u zemljama Evropske unije. Ovo je takođe olakšalo deportaciju Roma koji su živjeli u tim zemljama. U 2015. godini samo je iz Njemačke deportovano 21.000 ljudi, od čega su tri četvrtine u zemlje Zapadnog Balkana.

U balkanskim zemljama deportovani Romi često imaju samo izbjeglički status; mnogi nemaju valjana lična dokumenta ili im je papirologija nepotpuna. Kao rezultat, smještaj mogu naći samo u siromašnim, neformalnim naseljima, što zauzvrat znači da nemaju važeću adresu koju mogu koristiti za registraciju kao stanovnici. Postoje različiti programi za njihovu integraciju i inkluziju, poput Okvira EU za nacionalne strategije integracije Roma iz 2011. godine, koji je na snazi do 2020. Međutim, ovakvi programi nijesu doveli do značajnog poboljšanja položaja Roma na Balkanu. Nasuprot inkluzivnim težnjama, porast desničarskog ekstremizma u Evropi i širenje mržnje prema izbjeglicama i muslimanima, koji ide ruku pod ruku sa ekstremizmom, znači da Romi širom Evrope sada ponovo žive u strahu.

 

Preuzeto sa sajta ISI, iz  brošure ,,Atlas apatrida”, koju je izradila fondacija Rosa-Luxemburg-Stiftung.

 

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *