Predstavnici NVO Phiren Amenca iz Crne Gore borave u Poljskoj, gdje su u okviru međunarodne inicijative „Dikh he na bister“ (Gledaj i ne zaboravi) posjetili nacističke logore Aušvic i Birkenau, povodom obilježavanja 2. avgusta – Dana sjećanja na romske žrtve Holokausta tokom Drugog svjetskog rata.
Ova inicijativa, koju organizuje međunarodna romska omladinska mreža TernYpe, ima za cilj da podigne svijest o stradanju Roma tokom nacističkog režima, ali i o savremenim oblicima anticiganizma, govora mržnje i ekstremizma u Evropi. Svake godine okuplja stotine mladih Roma i neroma iz čitave Evrope, koji zajedno uče, komemorišu i izgrađuju kulturu sjećanja.
Zašto se obilježava 2. avgust?
U noći između 2. i 3. avgusta 1944. godine, nacističke vlasti su izvršile masovno ubistvo gotovo 3.000 Roma – žena, djece i staraca – u tzv. „ciganskom kampu“ unutar logora Aušvic-Birkenau. Tog dana je nacistički režim „izbrisao“ čitav jedan logorski blok u kojem su bili zatočeni Romi. Ova noć simbolično se smatra najvećim zločinom nad Romima tokom Drugog svjetskog rata, i ujedno predstavlja vrhunac genocida koji se nad njima sprovodio.
Genocid nad Romima, poznat i pod nazivima Porajmos ili Samudaripen (masovno ubistvo), predstavlja sistematsko uništavanje romske populacije u Evropi koje su počinili nacisti i njihovi saveznici između 1939. i 1945. godine. Procjene broja stradalih variraju – od najmanje 500.000 pa do 1.500.000 ljudi, budući da Romi nijesu bili zvanično popisivani niti sistematski dokumentovani kao druge grupe žrtava. Mnogi su ubijani bez traga, na licu mjesta, bez ikakvih zvaničnih evidencija.
Romi su bili žrtve rasnih zakona, deportacija, prisilnih radova, sterilizacije, medicinskih eksperimenata, gladi i pogubljenja. Njihov progon bio je motivisan ideologijom „rasne čistoće“ koju je nacistička Njemačka nametala u okupiranoj Evropi. Uprkos ogromnim gubicima i patnjama, genocid nad Romima je decenijama ostajao neprepoznat i potisnut iz službenih narativa o Holokaustu.
Tek 2015. godine, Evropski parlament je formalno priznao 2. avgust kao Evropski dan sjećanja na romske žrtve Holokausta tokom Drugog svjetskog rata.
Boravkom u Aušvicu i Birkenauu, učesnici iz Crne Gore imali su priliku da prisustvuju komemorativnim događajima, učestvuju u edukativnim radionicama i dijalogu o savremenim izazovima koji pogađaju romsku zajednicu širom Evrope.
Iz NVO Phiren Amenca poručuju da će i u narednom periodu kroz učešće u ovoj inicijativi nastaviti da doprinose jačanju kulture sjećanja, obrazovanju mladih i borbi protiv zaborava.