U otvorenom pismu koje je grupa romskih organizacija sa Zapadnog Balkana uputila šefovima država i vlada Zapadnog Balkana, Evropskom komesaru za susjedstvo g. Varheljiju, generalnoj sekretarkSavjeta za regionalnu saradnju Majlindi Bregu, slovenačkom predsjedavanju EU kao i saveznom ministarstvu spoljnih poslova Njemačke, kaže se da se u zaključcima drugog ministarskog sastanka zemalja Zapadnog Balkana iz juna 2021.godine ne spominje borba protiv anticiganizma ili barem diskriminacije uprkos obavezama koje su države preuzele i činjenici da je to osnovni uzrok diskriminacije.
Potpisnici ovog pisma podsjećaju na obaveze koje su države Zapadnog Balkana preuzele potpisivanjem „Deklaracije partnera Zapadnog Balkana o integraciji Roma u okviru procesa proširenja EU“ tzv. Poznanjske deklaracije.
“Između ostalih obaveza, premijeri su se tada obavezali na jačanje vladinih struktura radi zaštite od diskriminacije i na uspostavljanje posebih pododsjeka za nediskriminaciju Roma. Takođe, vlade zemalja Zapadnog Balkana obavezale su se na pružanje pravne podrške potencijalnim žrtvama i identifikaciju diskriminacije, uključujući institucionalnu i skrivenu diskriminaciju”.
Romske organizacije sa Zapadnog Balkana podsjećaju na to da je u septembru 2020. godine Evropski parlament usvojio je Izvještaj o implementaciji nacionalnih strategija integracije Roma: suzbijanje negativnih stavova prema ljudima sa romskim porijeklom u Evropi, tražeći, između ostalog, zakonodavni prijedlog za jednakost, uključivanje, učešće Roma i borbu protiv anticiganizma.
Da Vlade zemalja Zapadnog Balkana moraju u svoje agende uključiti i borbu protiv anticiganizma, ističu potpisnici pisma, obavezuje ih i novi Strateški okvir EU za jednakost, participaciju i učešće Roma u kojem se kao ključni prioritet identifikuje borbu protiv anticiganizma, koja je osnovni uzrok socijalne isključenosti i rasne ili etničke diskriminacije.
Dakle, kako navode potpisnici pisma, nakon usvajanja Poznanske deklaracije i novog Okvira EU za Rome, borba protiv anticiganizma – specifičnog rasizma prema Romima – kao uzroka socijalne isključenosti i diskriminacije treba da bude u fokusu vlada na Zapadnom Balkanu.
Međutim, anticiganizam se ne pominje kao prioritet ni u zaključcima ministarskog sastanka o integraciji Roma 27. oktobra 2020, niti nakon drugog ministarskog sastanka o integraciji Roma 28. juna 2021.
“Zaključci ovim satanaka fokusiraju se na neka druga pitanja koja su takođe relevantna za romsku zajednicu poput zapošljavanja , stanovanja i obrazovanja. Iako su to sve, kako kažu, vrlo važna ne navodi se osnovni uzrok isključenosti Roma. Ovaj pristup nije samo u suprotnosti sa obavezama iz Poznanske deklaracije i novog EU okvira za Rome, već će negativno uticati i na efikasnost bilo koje druge mjere. Društveno-ekonomska inkluzija i borba protiv anticiganizmaa treba da se nadopunjuju”, kaže se u pismu.
Kao osnov za svoje reagovanje potpisnici pisma između ostalog navode i rezultate istraživanja Balkanski barometar u kojem se nalazi podatak da 25% intervjuisanih osoba osjeća neprijatnost ili donekle osjeća neprijatnost u radu sa pripadnikom/com romske zajednice. Ovakvi podaci, kaže se, treba jasno da stave do znanja da je neophodna borba protiv anticiganizma.
“Aktivne mjere na tržištu rada, uključujući potrebu za formalizovanjem rada, su neophodne. Međutim, ne treba ih implementirati samo u privatnom, već i u javnom sektoru, prevashodno jer vlade imaju zakonsku obavezu da promovišu zapošljavanje Roma u javnom sektoru – čega se do sada nisu pridržavale”.
Osim oblasti zapošljavanja u istraživanju Balkanski barometar se navode i podaci iz drugih oblasti života (porodični odnosi, mogućnost sklapanja braka, pohađanje škole) koji takođe pokazju krajnje negativan odnos većinske populacije prema Romima.
Teško je razumjeti, kaže se u pismu, zašto vlade na Zapadnom Balkanu ne shvataju borbu protiv anticiganizma ozbiljno i ne pojačavaju svoje napore, kao i odsustvo volje institucija Evropske unije da ohrabruju vlade na Zapadnom Balkanu da konačno započnu borbu protiv rasizma.
Stoga potpisnici otvorenog pisma pozivaju vlade Zapadnog Balkana, institucije Evropske unije, kao i pojedine države članice Evropske unije da povećaju svoje napore u borbi protiv anticiganizma na Zapadnom Balkanu.
Potpisnici:
Roma Active Albania, Otaharin (Bosna i Hercegovina), Glas Roma, Aškalija i Egipćana (Kosovo), Napredujemo zajedno (Kosovo), Phiren Amenca (Crna Gora), RROMA (Sjeverna Makedonija), Forum Roma Srbije (Srbija), Asocijacija nulte diskriminacije (Turska), Centralni savjet njemačkih Sinta i Roma (Belgija)