Evropske stranke objavile su svoje izborne programe za predstojeće izbore za Evropski parlament u junu 2024. godine. Analiza njihovih programa pokazuje da evropske stranke do danas ignorišu probleme „najveće evropske manjine“ (Roma). Da budemo potpuno precizni, Zeleni su samo jednom u svom programu spomenuli borbu protiv anticiganizma, ali to je to. Politički stavovi partija krajnje desnice i krajnje ljevice su manje-više jasni, ali koji su prioriteti velikih evropskih partija koje će nakon izbora igrati odlučujuću ulogu u evropskoj politici?
Desni centar
Evropska narodna partija (EPP) želi da očuva “judeo-hrišćansku kulturu i naslijeđe” “evropske civilizacije” i “evropskog načina života” koji su ugroženi ruskom agresijom i “radikalnim islamizmom”. Rastući anticiganizam u Evropi nije problem za EPP, ali se u radu eksplicitno spominje rastući antisemitizam. Stiče se utisak da EPP usvaja Huntingtonov stav o „sukobu civilizacija“, dijeleći svijet na civilizacijske zone koje neizbježno dolaze u sukob. EPP takođe želi da smanji imigraciju u EU iz neevropskih zemalja premještanjem tražioce azila u „treće sigurne zemlje“ izvan EU, ali to ne bi trebalo da se odnosi na ukrajinske izbjeglice, navodi list.
Dakle, EPP ima različit tretman izbjeglica u zavisnosti od njihove zemlje porijekla. Na primjer, migraciju iz Afrike u Evropu treba ograničiti jer je EPP zabrinut zbog „odliva mozgova“ iz Afrike. Dok se Ukrajina u programu EPP-a pominje 21 put, Zapadni Balkan se spominje samo jednom u cijelom dokumentu od 29 stranica. Ovo jasno pokazuje da EU integracija zemalja poput Albanije, Bosne i Hercegovine i Makedonije nije visoko pozicionirana na dnevnom redu najveće političke stranke u Evropi. Riječ je o zemljama sa značajnim autohtonim muslimanskim i romskim stanovništvom koje se teško uklapaju u koncept evropejstva EPP-a. Dok je Sjeverna Makedonija već 20 godina ostavljena u čekaonici EU, manifest EPP-a ohrabruje Bjelorusiju “da krenu na evropski put”.
Socijalisti
Partija evropskih socijalista (PES) tvrdi da je “partija feminizma” koja promoviše “feminističku Evropu” sa “nultom tolerancijom na seksizam, rasizam, antisemitizam, islamofobiju, LGBTI-fobiju”, ali baš kao i EPP izbjegava pitanje Roma i anticiganizma u svom izbornom programu. Čini se da su evropski socijalisti više zabrinuti za Izraelce i Palestince izvan Evrope nego za Rome u Evropi. U programu socijalista u potpunosti je izostavljena riječ “Romi”, riječi “manjine” i “rasizam” spominju se samo jednom.
Ni borba protiv anticiganizma, ni borba protiv neofašizma nije među prioritetima PES-a. Umjesto toga, PES u svom manifestu oprezno navodi da neće sarađivati s krajnjom desnicom i osuđuje druge stranke „koje su krajnjoj desnici omogućile pristup vlasti“. Ovo je pasivna, nekonfrontirajuća pozicija druge najveće evropske stranke. Proširenje EU na Zapadni Balkan zauzima manje mjesto među izbornim prioritetima stranke. Čini se da se ljevičarske stranke koje su članice PES-a sve više distanciraju od pitanja zaštite manjina, antirasizma, antifašizma, zauzimajući otvoreno konformistički stav koji ih ideološki približava desnom centru.
Liberali
Savez liberala i demokrata u Evropi (ALDE) ne uključuje u svoj program ništa o Romima, anticiganizmu, antisemitizmu ili islamofobiji. Umjesto toga, ALDE posvećuje više pažnje kršenju ljudskih prava izvan Evrope u Kini, Xinjiangu, Tibetu i Hong Kongu. Riječ “rasizam” se spominje samo jednom, riječ “manjine” dva puta, a riječ “migranti” pet puta u cijelom radu (24 stranice), kao da se evropskim liberalima ne sviđa da razgovaraju o ovim temama. S druge strane, program ALDE-a fokusira se na rodnu ravnopravnost, sigurnost i odbranu EU, digitalnu transformaciju i zelenu tranziciju. Štaviše, ALDE pokazuje nešto jaču posvijećenost pristupanju zemalja Zapadnog Balkana EU do 2029. godine.
Konačno, postavlja se logično pitanje. Ako poboljšanje položaja 12 miliona Roma u Evropi nije važno za evropske političke stranke, kakva je onda uloga romskih i proromskih organizacija u Briselu? Čini se da organizacije drugih „ranjivih zajednica” imaju efikasniji lobi na evropskom nivou, dok Romi ostaju nezastupljeni ili slabo zastupljeni, uprkos njihovom značajnom broju u Evropi.
Ali koji su razlozi za to? Kako se tako velika etnička zajednica prisutna u svim državama članicama EU može tako lako zanemariti u evropskoj politici? Dok se ova pitanja ne razjasne, ne može se očekivati promjena u odnosu evropskog političkog establišmenta prema Romima. Romi će ostati nevidljivi.
Preveo sa engleskog: Serđan Baftijari
IZVOR: EU Roma Press